Ακολουθήστε μας στο Instagram
Τι είναι τα προβιοτικά;
Σύμφωνα με τον διεθνή επιστημονικό ορισμό, τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που, όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες, προσφέρουν όφελος στην υγεία του ξενιστή.
Συχνά χρησιμοποιούμενα προβιοτικά ανήκουν στα γένη Lactobacillus και Bifidobacterium, ενώ σημαντικό προβιοτικό μικροοργανισμό αποτελεί και ο Saccharomyces boulardii.
Οι πιθανοί μηχανισμοί δράσης τους περιλαμβάνουν τον ανταγωνισμό με δυνητικά παθογόνους μικροοργανισμούς, την υποστήριξη του εντερικού φραγμού και την αλληλεπίδραση με το ανοσοποιητικό σύστημα.
Φυσικές πηγές ζωντανών μικροοργανισμών αποτελούν το γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες, το κεφίρ και ορισμένα τρόφιμα ζύμωσης.
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι δεν έχουν όλα τα προβιοτικά την ίδια δράση. Τα οφέλη εξαρτώνται από το συγκεκριμένο μικροβιακό στέλεχος, τη δοσολογία και την κλινική κατάσταση.
Τι είναι τα πρεβιοτικά;
Τα πρεβιοτικά είναι ουσίες που αξιοποιούνται επιλεκτικά από μικροοργανισμούς του οργανισμού και συμβάλλουν σε όφελος για την υγεία.
Αποτελούν σημαντικό υπόστρωμα για τη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος και περιλαμβάνουν συγκεκριμένους τύπους φυτικών ινών.
Οι σημαντικότερες κατηγορίες είναι:
- Ινουλίνη.
- Φρουκτοολιγοσακχαρίτες (FOS).
- Γαλακτοολιγοσακχαρίτες (GOS).
- Ανθεκτικό άμυλο.
Τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικά συστατικά είναι το κρεμμύδι, το σκόρδο, το πράσο, τα όσπρια, τα σπαράγγια, οι μπανάνες και ορισμένα δημητριακά.
Κατά τη μικροβιακή ζύμωσή τους παράγονται λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (SCFAs), όπως το οξικό, το προπιονικό και το βουτυρικό οξύ.
Ιδιαίτερα το βουτυρικό αποτελεί σημαντική πηγή ενέργειας για τα κύτταρα του παχέος εντέρου και συμμετέχει στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του εντερικού επιθηλίου.
Τι είναι τα μεταβιοτικά;
Τα μεταβιοτικά αποτελούν μία νεότερη κατηγορία που παρουσιάζει αυξανόμενο ερευνητικό ενδιαφέρον.
Σύμφωνα με τη διεθνή επιστημονική συναίνεση της ISAPP (2021), μεταβιοτικά είναι παρασκευάσματα αδρανοποιημένων μικροοργανισμών ή/και συστατικών τους που προσφέρουν όφελος στην υγεία.
Μπορεί να περιλαμβάνουν αδρανοποιημένα βακτηριακά κύτταρα, συστατικά του κυτταρικού τοιχώματος και άλλα δομικά συστατικά μικροοργανισμών.
Η έρευνα εξετάζει την πιθανή επίδρασή τους στον εντερικό φραγμό, στην ανοσολογική απόκριση και στη ρύθμιση της φλεγμονής.
Ωστόσο, δεν έχουν όλα τα μεταβιοτικά την ίδια αποτελεσματικότητα και απαιτούνται περισσότερες καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους.
Ποιες είναι οι βασικές διαφορές;
Τα προβιοτικά περιλαμβάνουν ζωντανούς μικροοργανισμούς που μπορούν να προσφέρουν συγκεκριμένα οφέλη στην υγεία.
Τα πρεβιοτικά αποτελούν υποστρώματα που αξιοποιούνται επιλεκτικά από συγκεκριμένους μικροοργανισμούς του εντέρου.
Τα μεταβιοτικά περιλαμβάνουν αδρανοποιημένους μικροοργανισμούς ή συστατικά τους, τα οποία μπορούν να επιδρούν μέσω συγκεκριμένων βιολογικών μηχανισμών.
Ένας ακόμη σχετικός όρος είναι τα συνβιοτικά (synbiotics), τα οποία συνδυάζουν προβιοτικά και πρεβιοτικά σε ένα προϊόν, με στόχο ένα τεκμηριωμένο όφελος για την υγεία.
Τι γνωρίζουμε για τα οφέλη τους;
Η επιστημονική έρευνα έχει εξετάσει τη χρήση προβιοτικών και πρεβιοτικών σε διάφορες γαστρεντερικές καταστάσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν:
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS): Ορισμένα προβιοτικά στελέχη έχουν μελετηθεί για την πιθανή συμβολή τους στη βελτίωση του φουσκώματος, του κοιλιακού άλγους και των διαταραχών των κενώσεων.
Η διάρροια που σχετίζεται με αντιβιοτικά: Συγκεκριμένα προβιοτικά έχουν αξιολογηθεί για την πρόληψη αυτής της επιπλοκής.
Το ανοσοποιητικό σύστημα: Το εντερικό μικροβίωμα αλληλεπιδρά με το ανοσοποιητικό μέσω πολλών μηχανισμών, επηρεάζοντας τη λειτουργία του εντερικού φραγμού και την ανοσολογική ομοιόσταση.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα διαφέρουν ανάλογα με το μικροβιακό στέλεχος, τη δοσολογία και τον πληθυσμό που μελετάται. Τα προβιοτικά δεν αποτελούν θεραπεία για όλες τις παθήσεις του εντέρου ή τα αυτοάνοσα νοσήματα.
Πέντε λανθασμένες αντιλήψεις για τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά
1. Όλα τα προβιοτικά είναι ίδια.
Λάθος. Η δράση τους εξαρτάται από το συγκεκριμένο μικροβιακό στέλεχος. Δύο στελέχη του ίδιου είδους μπορεί να έχουν διαφορετικές ιδιότητες.
2. Όσο περισσότερα CFU περιέχει ένα συμπλήρωμα τόσο καλύτερο είναι.
Λάθος. Τα CFU εκφράζουν τον αριθμό των βιώσιμων μικροοργανισμών. Η μεγαλύτερη ποσότητα δεν εγγυάται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
3. Όλα τα ζυμωμένα τρόφιμα έχουν προβιοτικά.
Λάθος. Δεν περιέχουν όλα τα ζυμωμένα τρόφιμα ζωντανούς μικροοργανισμούς με αποδεδειγμένο όφελος για την υγεία.
4. Όλες οι φυτικές ίνες είναι πρεβιοτικά.
Λάθος. Μόνο συγκεκριμένα υποστρώματα πληρούν τα επιστημονικά κριτήρια για τον χαρακτηρισμό τους ως πρεβιοτικά.
5. Τα μεταβιοτικά είναι απλώς νεκρά προβιοτικά.
Λάθος. Απαιτείται συγκεκριμένο παρασκεύασμα αδρανοποιημένων μικροοργανισμών ή συστατικών τους και τεκμηριωμένο όφελος για την υγεία.
Πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε φυσικά το εντερικό μικροβίωμα;
Η διατροφή αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη σύνθεση και τη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος.
Η συστηματική κατανάλωση ποικιλίας φυτικών τροφίμων, οσπρίων, φρούτων, λαχανικών, ξηρών καρπών και δημητριακών ολικής άλεσης προσφέρει διαφορετικούς τύπους φυτικών ινών που αξιοποιούνται από τους εντερικούς μικροοργανισμούς.
Παράλληλα, τρόφιμα όπως το γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες και το κεφίρ μπορούν να ενταχθούν σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο.
Σε άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η αύξηση των ζυμώσιμων φυτικών ινών χρειάζεται προσοχή, καθώς μπορεί να επιδεινώσει το φούσκωμα και τα γαστρεντερικά συμπτώματα.
Η εξατομίκευση της διατροφής είναι επομένως ιδιαίτερα σημαντική.
Συμπέρασμα
Τα προβιοτικά, τα πρεβιοτικά και τα μεταβιοτικά αποτελούν διαφορετικά αλλά αλληλένδετα εργαλεία για την υποστήριξη του εντερικού μικροβιώματος.
Η σύγχρονη επιστήμη αναδεικνύει τη σημασία της διατροφικής ποικιλίας, της επαρκούς πρόσληψης φυτικών ινών και της εξατομικευμένης προσέγγισης.
Δεν χρειάζεται να καταναλώνουμε όσο το δυνατόν περισσότερα συμπληρώματα. Χρειάζεται να επιλέγουμε εκείνα που έχουν πραγματική ένδειξη και επιστημονική τεκμηρίωση.
Η υγεία του εντέρου δεν εξαρτάται από ένα μόνο βακτήριο, αλλά από τη λειτουργία ολόκληρου του μικροβιακού οικοσυστήματος.